Soru: Dinden çıkaracak küfür sözleri sarf eden kişinin nikah durumu nedir?
Fetva
İman sahibi bir kimsenin, küfür ifade eden sözler sarf etmesi, kendisini İslâm dairesinden çıkarır.[1] Nitekim Allah Teâla, “Münafıklar, senin hakkında kötü bir şey söylemedikleri hususunda Allah’a yemin ediyorlar. Andolsun ki, onlar küfür sözünü söylemişler ve İslâmlarından sonra kâfir olmuşlardır.”[2] buyurarak “كلمة الكفر/kelimetü’l-küfr/küfür kelimesi”ni telaffuz eden kişinin kafir olacağını beyan etmektedir.
Ayette münafıkların küfre girmelerinin küfür sözünü söylemelerine[3] bağlanması bunun gibi küfrü gerektiren kelimeleri söyleyen kişilerin İslam dairesinden çıkacağını göstermektedir. Ayrıca dinden olduğu zaruri olarak bilinen esaslara inanmamak[4], onlarla alay etmek[5], İslam’ın yüceliğini hafife alacak ifadeler kullanmak (istihfâf) ya da İslamî değerleri çirkin söylemlerle anmak (istikbâh) da kişiyi küfre götüren sebeplerden bazıları olarak zikredilebilir.[6] Aynı şekilde helali haram veya haramı helal itikat etmek kişiyi küfre sokan hususlardandır.[7] Bununla birlikte bir ifadenin küfür olarak değerlendirilip kişiyi dinden çıkarması için bu ifadeyi telaffuz eden şahsın âkil, bâliğ olması ve ikrâh-ı mülcî[8] altında olmaması şarttır.[9] Bunlardan hareketle Hanefî mezhebine göre kafirle evlenmek (ve evli kalmak) caiz olmadığından[10] erkek veya kadın küfrü gerektiren bir söz söylediğinde dinden çıkmış olup eşiyle arasındaki nikah talak olmaksızın kendiliğinden[11] fesh olur.[12] Koca mürted olduğunda eşiyle cinsel birleşme gerçekleşmişse karısına iddet süresi içerisindeki nafakasıyla birlikte[13] mehrin tamamını, gerçekleşmemişse mehrin yarısını ödemekle yükümlüdür.[14] Kadın mürted olduğunda ise cinsel birleşme olmuşsa iddet nafakası hariç mehrin tamamını alabilirken olmamışsa evliliğin sonlanması kendisi sebebiyle gerçekleştiğinden[15] mehir ve nafaka hakkını kaybeder.[16] Karı-koca aynı anda mürtet olurlarsa veya gayrı müslimken Müslüman olurlarsa nikâhları devam eder.[17]
Şâfiî mezhebine göre de koca veya hanımından biri küfrü gerektiren bir fiil ya da sözle dinden çıkarsa Hanefî mezhebinde olduğu gibi nikâhları fesh olur.[18] Mehirle ilgili meselelerde de hüküm Hanefî mezhebiyle aynıdır.[19]
[1] Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’ (Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2010), 9/520.
[2] Tevbe, 9/74.’’ وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ اِسْلَامِهِمْ ‘‘
[3]Münafıkların “Muhammed’in en hayırlılarımız olan kardeşlerimiz hakkında söyledikleri eğer doğru ise eşeklerden daha alçak olalım.” ifadeleri ayette küfür kelimeleri olarak tesmiye edilmiştir. Detaylı bilgi için bkz.Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh el-Kurtubî, el-Câmiu li-Ahkâmi’l-Kur’ân (Kahire: Dâru’l-Kütübü’l-Mısriyye, 1964), 10/302. ’’ وَقَالُوا: وَاللَّهِ لَئِنْ كَانَ مُحَمَّدٌ صَادِقًا عَلَى إِخْوَانِنَا الَّذِينَ هُمْ سَادَاتُنَا وَخِيَارُنَا لَنَحْنُ شَرٌّ مِنَ الحمير‘‘
[4]Hâfızüddîn Muhammed b. Muhammed b. Şihâb el-Kerderî el-Hârizmî el-Bezzâzî, el-Fetâva’l-Bezzâziyye (Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2009), 2/458.
[5] Mecmû Resâili’l-Allâme Molla Ali el-Kārî (İstanbul: Daru’l-Lübab, ts.), Risale no:77 ” Şerhu Elfâzi’l-Küfr” 7/121.
[6] Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî İbn Nüceym, el-Bahrü’r-Râik Şerhu Kenzi’d-deḳā’iḳ (Lübnan: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2013), 5/202.
[7] Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkī İbn Âbidîn, Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-dürri’l-muḫtâr (Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 2015), 6/37.
[8] Kişinin canının veya organlarından birinin telef edilmesiyle, bütün malının yok edilmesiyle yahut da kendisi için önemi olan bir kimsenin öldürülmesiyle tehdit edilmesidir. Detaylı bilgi için bkz.Vizaretü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslamiyye, el-Mevsûʿatü’l-fıḳhiyye (Kuveyt: Vizaretü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslamiyye Kuveyt, 2008), “İkrah” 3/430.
[9] el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’, 9/520. (Buluğ şartı Ebu Yusuf’a göredir. Tarafeyn’e göre buluğa ermemiş âkil bir çocuğun riddeti geçerlidir.)
[10] Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Meydânî el-Guneymî, el-Lübâb fî şerhi’l-Kitab (Medine: Dâru’s-Sirâc, 2010), 4/14.
[11] Muhammed Muhyiddîn b. Abdilhamîd, el-Aḥvâlü’ş-şaḫṣiyye fi’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye (İstanbul: Mektebetü’l-İrşad, 2021), 265.
[12] Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergānî el-Mergīnânî, el-Hidâye şerhu bidâyeti’l-mübtedî (Karaçi,: el-Büşra, 2021), 2/69. el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’, 9/528. Fesh olduğundan dolayı kocanın boşama haklarında azalma olmaz. Detaylı bilgi için bkz. Muhammed Muhyiddîn b. Abdilhamîd, el-Aḥvâlü’ş-şaḫṣiyye fi’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye, 263.
[13] Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî İbnü’l-Hümâm, Fetḥu’l-ḳadîr li’l-ʿâcizi’l-faḳīr (Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1970), 3/430.
[14] el-Mergīnânî, el-Hidâye şerhu bidâyeti’l-mübtedî, 2/69.
[15] İbnü’l-Hümâm, Fetḥu’l-ḳadîr li’l-ʿâcizi’l-faḳīr, 3/430.
[16] el-Mergīnânî, el-Hidâye şerhu bidâyeti’l-mübtedî, 2/69.
[17] el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’, 9/529.
[18] Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed İbn Hacer el-Heytemî, Tuhfetü’l-Muhtâc bi Şerhi’l-Minhâc (Beyrut: Dâru İhyai’t-Turâsi’l-Arabi, 1983), 7/327. Muhammed Dusûkî, El-Ahvâlü’ş-Şahsiyye fi’l-Mezhebi’ş-Şâfii (Kahire: Daru’s-Selâm, 2011), 217-218.
[19] Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî el-Mâverdî, el-Ḥâvi’l-kebîr (Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1999), 11/449.
