Soru: SMA hastalarına zekât verilir mi?
FETVA
Zekât, belirli mal çeşitlerinden belirli oranlarda belirli kişilere Allah rızası için temlîk etmek[1] (mülkiyeti devretmek) suretiyle eda edilen mali bir ibadettir.[2] Tariften de anlaşıldığı üzere zekâtın rüknü temlîk olduğundan edası, temlîkin gerçekleşmesine bağlıdır.[3] Buna göre zekatla mükellef olan bir Müslüman zekâtını ya doğrudan zekat alabilecek sınıf(lar)a ya da onun vekiline vermek suretiyle yerine getirmelidir.[4] Bahsedilen şekilde temlîk gerçekleşmediği sürece zekâtın şer‘î anlamda edası da geçerli olmaz.[5]
SMA hastası çocukların tedavisi için valilik izniyle açılan yardım kampanyalarında toplanan paralar üzerinde çocuğun velisinin tasarruf etmesine izin verilmediği bilinmektedir. Valilik tarafından onaylanan yardım hesaplarında toplanan bağışlar, çocuğun vefatı hâlinde başka bir çocuk için kullanılabildiğinden temlik gerçekleşmiş sayılmaz. Dolayısıyla, zekâtın geçerli olabilmesi için gerekli olan temlîk şartı bu durumda yerine gelmemektedir. Bu sebeple bu tür kampanyalara yapılan bağışlar her ne kadar bir hayır olsa da zekât yerine geçmez. Ancak yetkililer bu noktada sistem değişikliğine gider, mükellef olan Müslümanlar da zekatlarını valiliğinin görevlendirdiği memur eli ve hastanın velisinin kabulüyle tedavi borcuna mahsuben valiliğin belirlediği hesaba yatırlarsa işlem zekât yerine geçer.[6]
[1] Temlîk, şeriatın zekat için tayin ettiği mal çeşitlerinin belirli bir bölümünü Müslüman bir fakirin mülkiyetine geçirmek ve zekât verenin o mal üzerindeki her türlü menfaatini tamamen kesmek manasına gelir. Detaylı bilgi için bkz. Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkī İbn Âbidîn, Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-dürri’l-muḫtâr (Beyrut: Daru’l Fikr, 1966), 2/256.
[2] Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Meydânî el-Guneymî, el-Lübâb fî şerhi’l-Kitab (İstanbul: Mektebetü’l-İrşad, 2018), 1/221.
[3] Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkātî et-Tahtâvî, Ḥâşiye ʿalâ Merâḳı’l-felâḥ (Lübnan: Daru Tahkîki’l-Kitab, 2022), 2/2/560.
[4] Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’ (Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1909), 2/39.
[5] el-Kâsânî, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’, 2/39.
[6] Detaylı bilgi için bkz. Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed el-Kārî el-Herevî Ali el-Kārî, Fetḥu bâbi’l-ʿinâye (Beyrut: Daru’l Erkam b. Ebi Erkam, 1997), 3/1/536.
