Kurban kesmenin hükmü nedir?

Fetva

Hanefi mezhebine göre Kurban Bayramı günlerinde kurban kesmek vacip,¹² diğer üç mezhepte ise sünnettir.³ Hanefi mezhebi bu hususta aşağıdaki delillerle istidlal etmektedir:

• Allah Teala, “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.”⁴ buyurmaktadır. Ayetteki “وانحر” kalıbındaki emir fiili devenin kesiliş şekli olan ‘nahr’ uygulamasını ifade etmektedir. Emir mutlak olarak geldiğinde vucûbiyet ifade eder. İbn Abbas, Ata b. Ebi Rebah, Mücahid, İkrime, Hasan-ı Basri gibi alimler bu emrin devenin kurban edilmesi manasında olduğunu söylemektedirler.⁵
• Allah Rasûlu ﷺ şöyle buyurmaktadır, “Kimin imkanı olur da kurban kesmezse mescidimize yaklaşmasın.”⁶ Hadis-i şerifin kurban kesmeyenlere dair bir tehdit ihtiva etmesi bu ibadetin yerine getirilmesinin gerekli olduğuna işaret etmektedir. Zira kurban kesmek, yapılması tercihe bağlı olan bir amel olsaydı terki halinde tehdit olmazdı.
• Yine Allah Rasûlu ﷺ şöyle buyurmaktadır, “Kim bayram namazını kılmadan önce kurbanını keserse onu iade etsin.”⁷ Bu hadiste de kurbanın iade edilmesinin emredilmesi bunun tercihe bağlı bir ibadet olmadığını gösterir.

Kurban ibadetinin sünnet olduğunu söyleyen Şafii, Maliki ve Hanbeli fakihler ise şu delillerle istidlal etmektedirler:

• Allah Rasûlu ﷺ şöyle buyurmaktadır: “Kurban bana farz kılındı, size ise farz kılınmadı.”⁸
• Allah Rasûlu ﷺ şöyle buyurmuştur: “Zilhiccenin ilk on günü girdiği vakit sizden birisi kurban kesmek isterse saçından ve tırnağından bir şey koparmasın.”⁹ Bu rivayette de kurban kesme ibadeti kişinin tercihine bırakılmaktadır. Bu durum kurban ibadetinin vacip olmadığını gösterir.
• Hz. Ebu Bekir (r.a) ve Hz. Ömer (r.a) bir veya iki sene insanların farz olduğunu zannedip kendilerine uyması korkusuyla kurban kesmedi.¹⁰

Hanefiler diğer mezheplerin görüşüne şu şekilde cevap vermiştir:

• Hanefilere göre kurban ibadeti farz değil vaciptir, inkarı küfrü gerektirmez. Hadiste ise kurbanın farz olmadığı zikredilmektedir ki farz ve vacip birbirinden farklıdır.¹¹
• Hadisteki ‘irade etme’ ifadesi kast etmek/yönelmek manasındadır. Yani ‘Kim üzerine vacip olan kurbanı kesmek isterse…’ şeklindedir. Yani hadisin manası “Kim üzerine vacip olan kurbanı kesmeyi kastederse …” şeklindedir. Bu durum tıpkı ‘Namaz kılmak isteyen/namaza yönelen abdest alsın.” demek gibidir.¹²
• Hz. Ebu Bekir (r.a) ve Hz. Ömer’in (r.a) bu uygulaması onlar zengin olmayıp üzerlerine kurban vacip değilken gerçekleşmiş olabilir. Fakir oldukları halde kurban kesselerdi fakire de kurban kesmek vacip zannedilebilirdi.¹³

Diğer mezheplerin delilleri bu şekilde yorumlanmaz ise emir sıgası ile kurbanın kesilmesi gerektiğini ifade eden naslar ile bu rivayetler arasında çelişki ortaya çıkar ki kaynağı tek olan naslar arasında tearuz/çelişki olmamalıdır.